ورود / ثبت نام
شبکه حالت پیشفرض مغز چیست؟
مغز ما در حالت استراحت چه میکند؟
اجازه بدهید داستان اتفاقاتی که در مغزمان رخ میدهد را با داستان «ارشمیدس، حمام و حل مسئله تاج پادشاه» شروع کنم. در ادامه برایتان خواهم گفت که مغز، در حالت استراحت چه میکند و پیشنهاداتی هم درباره استراحت دادن به مغز ارائه خواهیم کرد.
ارشمیدس، حمام و حل مسئله تاج پادشاه
شاید داستان ارشمیدس را شنیده باشید. دانشمند بزرگی است که همه او را با برهنه بیرون دویدن از حمام و فریاد «یافتم! یافتم!» میشناسیم.
داستان ارشمیدس از این قرار است که پادشاه به تازگی از هنرمندی خواسته بود تا برایش، تاجی از طلا بسازد. برای ساختن این تاج، مقدار زیادی طلا هم در اختیار او قرار داده بود.
مسئله از آنجا شروع شد که پادشاه پس از تحویل گرفتن تاج، شک کرد که نکند همه تاج از طلای ناب نباشد. بههمیندلیل از ارشمیدس -که دانشمند بزرگی بود- خواست که این مسئله بسیار پیچیده را حل کند.
ارشمیدس مدتها به این موضوع فکر کرده بود و به نتیجهای نرسیده بود تا اینکه یک روز به حمام رفت. وقتی در حمام و در حال انجام کاری به ظاهر بیربط بود، مغزش مسئله را حل کرد. مسئلهای که شاید با مدتها تفکر فعالانه هم حل نمیشد.
اما چطور مغز ارشمیدس، درست در زمانی که ظاهراً کار مهمی انجام نمیداد، موضوعی به این پیچیدگی را حل کرد؟
پاسخ اینجاست که وقتی ارشمیدس به حمام رفت و در حمام به استراحت پرداخت. با این کار، مغزش از فشار فکری رها شد. این رهایی باعث فعال شدن یک مجموعه از نقاط مختلف (یا به عبارتی یک شبکه از نقاط مختلف) در مغز او شد. در دانش مغز به این نقاط شبکه حالت پیشفرض میگوییم.
شبکه حالت پیشفرض چیست؟
وقتی برای چند دقیقهای فرصت استراحت را برای مغزمان فراهم میکنیم، یعنی وقتی چند دقیقه به مغزمان استراحت میدهیم و نیت میکنیم که هیچ کاری انجام ندهیم، شبکهای از نقاط مختلف در مغزمان بهصورت همزمان و هماهنگ شروع به فعالیت میکنند. به این نقطهها که با هم مرتبط هستند، شبکه حالت پیشفرض یا Default Mode Network میگویند.
دانشمندانی که روی تصویربرداری مغز کار میکنند، در هنگام بررسی فعالیتهای مغز در حال استراحت، به این شبکه برخورد کردهاند.
فعالیت این شبکه، شبیه روشن کردن مجموعه ای از چراغهای یک سالن با یک کلید برق است. وقتی که مغز، در حال استراحت و یا انجام حرکات خودکار است، این مجموعه از نقاط مختلف مغز (همه با هم) روشن میشوند.
برای اینکه حالت ایجاد شده توسط شبکه حالت پیشفرض را درک کنید، تصور کنید که در حال انجام دادن کاری یکنواخت و تکراری هستید.
مثلاً تصور کنید که در حال اتو کشیدن یک کوه بزرگ از لباس هستید. یا به یک سخنرانی بسیار کسلکننده گوش میکنید. در این شرایط، مغزتان در حال استراحت است و به اصطلاح شبکه حالت پیشفرض در مغز شما فعال میشود. همچنین وقتی از مغز در حالت استراحت میگوییم، منظورمان تغییر کارهایی است که انجام میدهد.
شبکه حالت پیشفرض چه فایدههایی دارد؟
وقتی که مغز ما در حالت استراحت قرار میگیرد، شبیه این است که در را روی دنیای خارج میبندد و مشغول درونش و بدن میشود. فعالیت این شبکه، برای مغز ما مزایای بسیار زیادی به همراه دارد:
- وقتی که این شبکه روشن میشود، مغزمان دست از حسابوکتاب برمیدارد و به اصطلاح استراحت میکند
- حتی در چنین شرایطی، مغزمان بیکار نمیماند و شروع به بررسی حالواحوال درونی و جسمانی بدن میکند. در این شرایط شما از احساسات خودتان آگاهی بیشتری پیدا میکنید و این موضوع باعث خودشناسی بیشتر میشود
- از طرفی پژوهشها نشان دادهاند که وقتی در حالت شبکه حالت پیشفرض هستیم، مغزمان خلاقتر میشود
- در همین شرایط است که خیلی از مسئلههایی که نتوانستهاید حل کنید، ناگهان حل میشوند
در نهایتوقتی در شرایط خاصی قرار میگیریم یا خودمان را در آن شرایط قرار میدهیم، یک مجموعه از نقاط مغزی یا شبکه مغزی در مغز شروع به فعالیت میکنند. به شبکه، شبکهی حالت پیشفرض میگویند که فعال کردن آن برایمان مزایای زیادی دارد.
در مقالهی «تأثیر تمرین مایندفولنس بر مغز» برایتان خواهیم گفت که چطور میشود فعالیت این شبکه را بیشتر کرد یا به نوعی مغز را در حالت استراحت قرار داد.
این مقاله قبلاً در سایت باشگاه تغییر، با عنوانی مشابه و با نام خودم منتشر شده است. حق امتیاز تصاویر استفادهشده در مقاله هم متعلق به مجموعه باشگاه تغییر است.