ورود / ثبت نام
در این مقاله با یکی از زیباترین یافتههای علوم اعصاب آشنا میشوید. برایتان از تأثیر مایندفولنس (ذهنآگاهی) بر روی مغز خواهیم گفت. امیدوارم این مقاله شما را تشویق کند تا به طرفداران مایندفولنس بپیوندید و این تمرینها را در برنامه روزانه زندگی خود بگنجانید.
انعطافپذیری مغز: یک پدیده بسیار هیجانانگیز
تا همین چند سال پیش، اگر از دانشمندان علوم اعصاب میپرسیدید که آیا مغزمان در بزرگسالی هم تغییر میکند؟ جوابشان مثبت بود. معمولاً تا دوران جوانی رشد و تحول میکند و بعد در سراشیبی انحلال و پیری میافتد.
اما حالا با کمک دستگاههای تصویربرداری مغزی پیشرفته این توانایی را داریم که حتی تغییرات کوچک و ظریف مغزی را هم مشاهده کنیم. همچنین به این نتیجه رسیدهایم که اگرچه مغز به مرور زمان پیر میشود و سلولهایی را از دست میدهیم؛ اما مغز، یک ویژگی مهم به نام انعطافپذیری یا Neuroplacticity دارد.
در یک پژوهش مروری، تعداد زیادی از آزمایشهای علمی در مورد مایندفولنس بررسی شدند. همچنین مقالههای مروری از نظر اعتبار از مقالههای آزمایشی معتبرترند. این مطالعه روی کسانی صورت گرفته است که به مدت ۸ هفته (یعنی فقط دو ماه!) به صورت منظم تمرینات ذهنآگاهی را انجام دادهاند. همچنین مهمترین نتایج این پژوهش را در زیر ببینید:
حجم بخش پیشانی مغز افزایش پیدا میکند
بخش پیشانی مغز، محل تفکر و آگاهی به ذهن و بدن، دروننگری، مدیریت خود و هیجانات، حافظه و … است.
یکی از مهمترین تأثیرهای ذهنآگاهی این است که بخش پیشانی مغز را تقویت میکند. درواقع میتوان گفت که با این تمرینها، مغزمان هم (مثل ماهیچههای بدنمان) قدرت بیشتری پیدا میکند.
نکته جالب این است که این تغییر را میشود در افزایش حجم مغز دید. یعنی به معنای واقعی کلمه، این تغییر در تصاویر MRI قابل دیدن است! از طرفی این افزایش به قدری نیست که نگران بزرگ شدن سر و جمجمهتان باشید. بافتهای مغزی به قدری ظریف هستند که با چشم غیرمسلح تغییری نمیبینید.
قسمت پیشانی مغز مسئول بایدها، نبایدها و کنترل رفتارمان است. درست مثل مادری که فریادهای کودک لجبازش را مدیریت میکند. مادر تصمیم میگیرد که چه زمانی به فریادهای کودک باید جواب مثبت داد و چه زمانی باید نادیده گرفت.
در واقع شما بعد از یک مدت (مثلاً دو ماه) تغییراتی را در خودتان خواهید دید. همچنین خواهید دید که قدرت اراده و کنترل روی رفتارتان بیشتر شده است. این فقط یک تأثیرِ مثبتِ تمرینِ مایندفولنس در کارکردهای مغز است.
بخش آمیگدال مغز آرامتر میشود
از طرف دیگر با کمک آمیگدال، هیجاناتمان را درک و ابراز میکنیم. آمیگدال به ما در درک هیجان دیگران هم کمک میکند. وقتی ناراحتیم، خشمگینیم یا مثلاً وسوسهای داریم، این آمیگدال است که پیغام میدهد.
با انجام تمرینهای ذهنآگاهی، آمیگدال، یکی از بخشهای مهم مغز (که مثل هسته کوچکی در اعماق مغزمان جا گرفته است) آرامتر میشود.
من -سپیده بخت- آمیگدال را شبیه کودک لجبازی توصیف میکنم که مدام احساسات، هیجانات، ترس، عصبانیت و … را فریاد میزند. آمیگدال یا (کودک لجباز) وقتی در معرض یک هیجان منفی قرار میگیرد، تا مدتی بههم میریزد و فریاد میزند و مقدار مشخصی زمان لازم است تا به حالت عادی برگردد.
برای درک بهتر آمیگدال به این مثال خوب دقت کنید. فرض کنید که در پیادهرو خیابانی در حال راه رفتن هستید و ناگهان موتوری از پشت سر شما بوقزنان رد میشود. شما هم عصبانی میشوید و هم بهشدت میترسید. در اینجا آمیگدال در حال فریاد کشیدن است و مدتی طول میکشد که به حالت عادی برگردد. ممکن است برای برگشتن به حالت عادی نیاز داشته باشید که همانجا بنشینید، به کسی زنگ بزنید، داد بکشید و ناسزا بگویید.
میدانید وقتی که آدمهای مطالعه بالا مورد بررسی قرار گرفتند، چه چیزی کشف شد؟ تحت تأثیر مایندفولنس، آمیگدال آنها با سرعت بیشتری به حالت عادی برمیگشت. یعنی سریعتر آرام میشدند و مدت زمان کمتری آشفته میماندند.
همچنین در برابر هیجانات واکنش ملایمتری نشان میدادند. یعنی به جای «از کوره در رفتن»، فقط تا حدودی «عصبانی» میشدند و به جای اینکه از وسوسه غذای سفره، چشمشان سیاهی برود، گرایش ملایم قابلکنترلی را احساس میکردند. در نتیجهی تأثیر مایندفولنس، ارتباط قسمتهای مختلف مغز با هم بهتر میشود.
تأثیر مایندفولنس
درواقع تأثیر مایندفولنس را میشود اینطور توصیف کرد که آمیگدال (کودک لجباز) از بخش پیشانی (مادر) حرفشنوی بیشتری پیدا میکند. این به معنای آن است که شما راحتتر میتوانید ترس، خشم و حالتهای منفی دیگر را مدیریت کنید. اما معنای این تغییر در زندگی روزمره چیست؟ برای پاسخ لازم است بدانیم، کسانی که مایندفولنس انجام میدهند:
بهتر و متمرکزتر فکر میکنند
حافظهشان بهبود پیدا میکند
از خود و بدنشان اطلاعات بیشتری دارند
راحتتر متوجه علائم مهم بدن خود میشوند
کارهایی مثل پرخوری، پرخوابی، پرخاشگری و کار کشیدن بیش از حد از بدن را انجام نمیدهند
امیدواریم با آگاه شدن نسبت به تأثیر مایندفولنس بر مغز تشویق شده باشید. فراموش نکنیم که مغزمان در اثر مایندفولنس سه اتفاق جالب برایش میافتد:
حجم بخش پیشانی مغز افزایش پیدا میکند، بخش آمیگدال مغز آرامتر میشود و ارتباط قسمتهای مختلف مغز با هم بهتر میشود. همچنین اگر به موضوع مغز علاقهمند هستید، به مقاله «مغز در حال استراحت» هم سری بزنید.
این مقاله قبلاً در سایت باشگاه تغییر، با عنوانی مشابه و با نام خودم منتشر شده است. حق امتیاز تصاویر استفادهشده در مقاله هم متعلق به مجموعه باشگاه تغییر است.